Przedmioty szkolne


Informacje o wskaźnikach strukturalnych poświęconych tematyce osiągnieć uczniów w dziedzinie umiejętności podstawowych są dostępne w publikacji z roku 2016:
  • Structural Indicators on Achievement in Basic Skills 2016 Można tam znaleźć m.in. informacje dotyczące egzaminów z matematyki, języka ojczystego i przedmiotów ścisłych i przyrodniczych w europejskich systemach edukacji oraz zestawienia wykorzystania danych na temat osiągnięć uczniów w procesie oceniania pracy szkoły.
W roku 2012 dane przedstawione w raportach dotyczących nauczania przedmiotów szkolnych zostały zaktualizowane i wykorzystane na potrzeby kolejnego raportu dotyczącego tym razem kompetencji kluczowych. Osoby zainteresowane czasem nauczania wszystkich przedmiotów zapraszamy do korzystania z najnowszego opracowania:
  • Czas przeznaczony na nauczanie poszczególnych przedmiotów w szkolnictwie obowiązkowym w Europie 2016/17 Dane do raportu są corocznie zbierane przy pomocy wspólnego kwestionariusza Eurydice i OECD. W raporcie znajdziemy krótką informację porównawczą oraz dwa sposoby prezentacji czasu przeznaczonego na naukę w szkole – według krajów oraz według przedmiotów. Czas nauczania przedmiotu jest prezentowany w formie graficznej w podziale na lata nauki. Raport informuje również o krajach stosujących elastyczny podział godzin nauczania między poszczególnymi latami szkolnymi. Zawiera także dodatkowe informacje objaśniające rozwiązania stosowane w poszczególnych krajach. Warto w opracowaniu odszukać wybrany przedmiot i przejrzeć wykresy pod kątem liczby godzin dydaktycznych przeznaczonych na jego nauczanie.
Tematyka nauki czytania w języku ojczystym była analizowana przez Eurydice jeden raz w roku 2011, a następnie powracano do niej już wyłącznie w raportach ogólnych poświęconym kompetencjom kluczowym. Ten jedyny raport to:

  • Nauka czytania w Europie
    Raport zawiera ciekawe wyniki badań międzynarodowych PISA i PIRLS dotyczące umiejętności czytania ze zrozumieniem, przegląd metod dydaktycznych stosowanych w nauce czytania, informacje dotyczące kształcenia nauczycieli nauczania wczesnoszkolnego, którzy najczęściej uczą czytania oraz dane dotyczące promowania czytelnictwa poza szkołą, w tym opisy programów i inicjatyw.
Osoby zainteresowane nauczaniem przedmiotów matematyczno-przyrodniczych zapraszamy do lektury dwóch raportów sprzed kilku lat.

Pierwszy dotyczy nauczania przedmiotów ścisłych i przyrodniczych:
  • Nauczanie przedmiotów ścisłych i przyrodniczych w Europie. Polityka, praktyka i badania naukowe.
    Raport pokazuje jak ważne miejsce zajmują przedmioty ścisłe i przyrodnicze w strategiach edukacyjnych formułowanych przez poszczególne kraje, informuje o organizacji procesu kształcenia i treści programów nauczania, ocenianiu uczniów oraz doskonaleniu zawodowym nauczycieli tych przedmiotów. W raporcie są także cytowane wyniki badań międzynarodowych dotyczących tej tematyki – PISA i TIMSS.
Drugi raport dotyczy nauczania matematyki:
  • Nauczanie matematyki w Europie. Ogólne wyzwania i strategie krajowe.
    Raport przedstawia politykę i praktykę w nauczaniu matematyki w europejskich systemach edukacji, kładąc szczególny nacisk na kwestie reform programów nauczania, stosowanych metod nauczania i sposobów oceniania uczniów oraz na kształcenie nauczycieli tego przedmiotu. Raport prezentuje również kroki podejmowane w poszczególnych krajach Europy w celu przeciwdziałania zjawisku słabych wyników/ niepowodzeń w matematyce oraz działania, jakie kraje podejmują, aby zachęcać uczniów do nauki tego przedmiotu. Raport cytuje wyniki badań międzynarodowych PISA, TIMSS oraz wyniki pilotażowego badania sieci Eurydice (SITEP) dotyczącego treści zawartych w programach studiów przygotowujących nauczycieli matematyki.
Oba raporty miały swoją wspólną inaugurację w Warszawie w roku 2012 w ramach obchodów Polskiej Prezydencji Unii Europejskiej.

Polecamy także nieco starszy raport z roku 2006 o nauczaniu przedmiotów ścisłych i przyrodniczych, który obecnie ma charakter głównie historyczny:
W roku 2009 Eurydice opublikowała jedyny, jak dotąd, raport poświęcony nauczaniu przedmiotów artystycznych:

  • Edukacja artystyczna i kulturalna w szkołach w Europie
    Raport informuje o ogólnych celach edukacji artystycznej i odpowiedzialności poszczególnych typów władz za tworzenie programów nauczania, organizacji nauczania przedmiotów artystycznych, w tym wykorzystaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych, przedstawia różne inicjatywy w tej dziedzinie, w tym współpracę między szkołami a światem kultury i sztuki, organizację zajęć pozalekcyjnych, festiwali i konkursów oraz innych inicjatyw promujących edukację artystyczną. W publikacji znajdziemy także informacje dotyczące oceniania uczniów i monitorowania jakości nauczania. Raport porównawczy został uzupełniony o szczegółowe opisy edukacji artystycznej w poszczególnych krajach.
Osoby zainteresowane edukacją artystyczną mogą też skorzystać z nieco starszego raportu dotyczącego uczniów szczególnie uzdolnionych. Publikacja dotyczy uzdolnień różnego typu, nie tylko artystycznych.

  • Wspieranie rozwoju uczniów zdolnych: specjalne rozwiązania stosowane w szkołach w Europie
    Raport z roku 2007 przedstawia sytuację szczególnie uzdolnionych dzieci i młodzieży w szkołach w Europie. Prezentowane są definicje „ucznia zdolnego” sformułowane w poszczególnych krajach, stosowanie specjalnych rozwiązań lub ich brak, a także kształcenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli przygotowujące do wspierania uczniów uzdolnionych. Raport zawiera też wykaz różnych typów rozwiązań i inicjatyw stosowanych w poszczególnych krajach.
Temat nauczania przedsiębiorczości w szkołach w Europie był poruszany w raportach Eurydice dwukrotnie:

  • Nauczanie przedsiębiorczości w szkołach w Europie (wydanie 2016)
    Raport z lutego 2016 r. to jedno z najnowszych opracowań Eurydice informujące o strategiach, programach nauczania i efektach kształcenia oraz finansowaniu i kształceniu nauczycieli tego przedmiotu/zagadnienia. W publikacji prezentowane jest nauczanie przedsiębiorczości w szkołach podstawowych i średnich z uwzględnieniem szkolnictwa zawodowego. Opracowanie obejmuje, oprócz obszernej części porównawczej, krótkie opisy krajowe. Raport bazował częściowo na poprzednim opracowaniu Eurydice dotyczącym tej tematyki z roku 2012, a mianowicie:

  • Nauczanie przedsiębiorczości w szkołach w Europie: strategie, programy i efekty kształcenia (wydanie 2012)
    Raport koncentruje się na dwóch głównych zagadnieniach – strategiach poświęconych nauczaniu przedsiębiorczości oraz programach nauki tego przedmiotu na różnych poziomach szkolnictwa. Opracowanie zawiera również przegląd najnowszych w tamtym okresie reform i inicjatyw w dziedzinie nauczania przedsiębiorczości.
Porównując oba raporty można prześledzić m. in. do jakiego stopnia reformy i inicjatywy opisywane w raporcie 2012 są nadal kontynuowane, a które się nie sprawdziły.

Osoby zainteresowane tematyką nauczania przedsiębiorczości mogą również sięgnąć do publikacji dotyczących tematyki pokrewnej czyli poradnictwa zawodowego w szkołach w Europie:
  • Poradnictwo zawodowe w kształceniu obowiązkowym
    Publikacja z roku 2008 zawiera opisy systemów poradnictwa szkolnego i zawodowego w poszczególnych krajach europejskich wraz z krótką prezentacją organizacji kształcenia obowiązkowego w każdym omawianym systemie edukacji. Informacje dotyczące poradnictwa obejmują główne cele, podstawy prawne, podział obowiązków administracyjnych pomiędzy podmioty odpowiedzialne za poradnictwo, omówienie elementów poradnictwa zawodowego w programach nauczania, kontakty ze światem zawodowym (w tym miejsce praktyk zawodowych w strukturze programu nauczania) oraz instytucje odpowiedzialne za usługi poradnictwa i udzielanie informacji w tym zakresie. Publikacja przedstawia także informacje dotyczące szkolenia i kwalifikacji wymaganych od doradców zawodowych pracujących w szkołach i w innych instytucjach.
Najnowszy raport sieci Eurydice dotyczący edukacji obywatelskiej to:
  • Edukacja obywatelska w Europie – 2017
    Raport dostarcza informacje dotyczące następujących zagadnień:
    - Programy nauczania – organizacja i treści
    - Proces dydaktyczny i aktywne zaangażowanie
    - Ocenianie uczniów i ewaluacja pracy szkoły
    - Kształcenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli oraz oferowane im formy wsparcia.
    Każde zagadnienie zostało zilustrowane szczegółowym opisem rozwiązań stosowanych w wybranym kraju.
Nieco starsze informacje dotyczące tej tematyki są dostępne w raporcie z roku 2012:
  • Edukacja obywatelska w Europie
    Raport przedstawia różne podejścia do nauczania edukacji obywatelskiej w szkołach w Europie – edukacja obywatelska występuje jako oddzielny przedmiot, zintegrowana w ramach przedmiotów lub obszarów edukacyjnych, lub jako element realizowany międzyprzedmiotowo. W opracowaniu można również znaleźć informacje o udziale uczniów i rodziców w zarządzaniu szkołą, zaangażowaniu uczniów w życie lokalnej społeczności, ocenianiu uczniów i ewaluacji szkół w odniesieniu do aktywności obywatelskiej oraz przygotowaniu nauczycieli i dyrektorów szkół do realizacji zadań w tej dziedzinie.
Dla osób zainteresowanych nieco starszymi publikacjami ciekawy może okazać się raport z roku 2005:

  • Citizenship Education at School in Europe
    Raport informuje o roli edukacji obywatelskiej w krajowych politykach edukacyjnych, przedstawia sposoby jej realizacji, zasady oceniania uczniów, kształtowanie postaw obywatelskich w codziennym życiu szkoły, oraz przygotowanie i doskonalenie zawodowe nauczycieli. W publikacji można również znaleźć informacje o europejskim wymiarze edukacji obywatelskiej. Do raportu dołączono szczegółowe opisy krajowe (dostępne w Księgarni Europejskiej „EU Bookshop”).
Najważniejsze wnioski z tego raportu można znaleźć w krótkim opracowaniu z roku 2006: I wreszcie historyczna ciekawostka z roku 1997 – raport dotyczący jednego z aspektów poruszanych w późniejszych raportach dotyczących edukacji obywatelskiej, czyli roli rodziców w szkołach w Unii Europejskiej:
Stosowanie technologii -informacyjno-komunikacyjnych (TIK) w edukacji nie jest już działaniem innowacyjnym, lecz standardowym. Jak wiele się w tym obszarze zmieniło w ciągu ostatnich kilkunastu lat można zobaczyć sięgając po raporty Eurydice dotyczące wykorzystania TIK w europejskich szkołach, które ukazały się w ostatnich latach.

 
  • Kluczowe dane o kształceniu i innowacjach z zastosowaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych w szkołach w Europie [2011] . Raport koncentruje się na ewolucji zastosowania TIK w edukacji oraz zmianach, jakie technologie te przyniosły w zakresie polityki edukacyjnej i w praktycznym zastosowaniu metod i programów nauczania. Opisano tu proces wdrażania europejskich kompetencji kluczowych oraz promocję umiejętności ponadprzedmiotowych, jak również rolę technologii informacyjno-komunikacyjnych w tym procesie. Raport prezentuje także krajowe strategie w szkoleniu i wspieraniu nauczycieli w wykorzystaniu TIK. W opracowaniu można znaleźć wyniki badań, które pokazują, że aż 83 proc. 15-latków wykorzystuje domowe komputery dla rozrywki, a 46 proc. do zadań związanych z nauką. Co ciekawe, średnia liczba uczniów przypadających na jeden komputer w 2009 r. w UE wynosiła 2,15; najlepszą sytuację odnotowano w Szkocji (0,8) i Austrii (1,1), a najgorszą - w Grecji (6) i Turcji (5,5). W Polsce na jeden komputer przypadało średnio 4,4 ucznia.
Ciekawe wnioski prezentuje broszura z serii Eurydice in Brief z 2005 r. pt.
  • How boys and girls in Europe are finding their way with information and communication technology? Wynika z niej, że wszyscy badani 15-latkowie deklarowali korzystanie z komputera, a ponad 80 proc. z nich twierdziło, że ma komputer w domu. Ponad połowa regularnie używała komputera do wykonywania trzech podstawowych czynności: grania w gry, wyszukiwania informacji w Internecie i komunikowania się. Obsługi komputera chłopcy uczyli się sami lub od kolegów, podczas gdy dziewczynki pierwsze kroki z komputerem stawiały z pomocą rodziny lub w szkole i tam też najczęściej z nich korzystały. Z badań wynikło, że nowe technologie bardziej pociągały chłopców, którzy czuli się i poruszali w nich bardziej swobodnie niż dziewczynki.
O nauczaniu TIK w szkołach w Europie i przygotowaniu nauczycieli w tym zakresie traktuje również raport z 2004 r. pt.
  • Key data on information and communication technology in schools in Europe. Wynika z niego, że w roku szkolnym 2002/2003 poziom dostępności do sieci internetowej był niższy od poziomu komputeryzacji. Statystyki pokazały, że komputery w szkołach w pierwszej kolejności zapewnianie były nauczycielom, a dopiero potem uczniom. Komputery szkolne używane były jako narzędzie edukacyjne, domowe – głównie w celach rozrywkowych.
Za ciekawostkę bibliograficzną można uznać wykaz literatury poświęconej zastosowaniu TIK w edukacji  
Do chwili obecnej tylko jeden raport Eurydice z roku 2013 był poświęcony wychowaniu fizycznemu:

  • Wychowanie fizyczne i sport w szkołach w Europie
    Opracowanie informuje, które kraje sformułowały strategie poświęcone sportowi i wychowaniu fizycznemu i jakie cele do realizacji wskazały w tych strategiach. Opisane jest również miejsce przedmiotu „wychowanie fizyczne” w programach nauczania szkół różnego szczebla, status różnych form aktywności w ramach obowiązkowych zajęć WF, zalecana liczba godzin, obecność elementów nauki o zdrowiu w programach nauczania, ocenianie uczniów, przygotowanie i doskonalenie zawodowe nauczycieli WF oraz status zajęć pozalekcyjnych. Raport informuje także o planowanych w tym czasie reformach w dziedzinie edukacji sportowej i zdrowotnej.